ThànhVăn
Bob là thằng bạn Mỹ duy nhất chơi được. Nó lớn hơn tôi hai tuổi. Đúng ra Bob là một lão già. Tôi cũng là một lão già. Nhưng vì nó là người Mỹ, nên tôi gọi là nó, hoặc thằng. Người mình là vậy. Hễ ngoại quốc là "nó" với "thằng" ráo trọi. Thực ra, cũng không hẳn là thế. Cũng có người được gọi bằng ông, bằng bà; chẳng hạn ông Tổng thống, ông Thượng nghị sĩ, hay ông chủ, bà chủ. Còn ngoài ra, thường là thằng, là con hết trơn. Thằng manager, thằng sếp. Cái thói quen này có lẽ bắt nguồn từ hồi còn "thằng Pháp", hay xa xưa hơn nữa, "thằng Tàu". Bị những "thằng" đó đô hộ, đầy đọa, ức quá không làm gì được, bèn gọi chúng là thằng tuốt luốt cho hả giận. Đối với người đồng chủng thì khác. Tùy người, có người được gọi là ông này ông kiạ Không trọng thì gọi là cha này, cha nọ. Khi dễ mới thêm tiếng "thằng", tiếng "con", thành ra thằng cha đó, con mẹ kiạ Tuy vậy, tôi gọi Bob là nó lại không phải tôi khinh khi gì nó. Vả lại Bob là bạn tôi, bạn đồng nghiệp thôi. Nhưng nó chơi được. Tôi với nó làm cùng chỗ, cùng ca.
Ngoài ra, chỉ có nó là đứa chịu khó ngồi nghe tôi nói chuyện bằng thứ tiếng Anh vỡ vụn (broken English). Tôi biết, có câu tôi còn nói ngược nữa cũng chưa biết chừng. Chẳng hạn cắt cỏ, có khi tôi gọi là cỏ cắt. Ở Mỹ cả chục năm rồi tôi đã bớt nói ngược, nhưng chắ'c chắn là tôi phát âm sai bét.
Hồi nhỏ tôi học tiếng Tây. Đang học ngon trớn Tây thua, bỏ của chạy lấy người. Chỉ ít lâu sau, ông Diệm lên, Mỹ sang. Tuy không phải học toàn tiếng Anh, nhưng Anh ngữ là sinh ngữ chính. Tây đi, mất thuộc địa, nhưng họ để lại một đám trẻ con Tây lai. Riêng tôi, thực dân để lại trong tôi mớ tiếng Pháp dở dang, chừng một dúm, chẳng xài vào việc gì được. Thế mà đến khi sang đây, tôi tẩy thế nào cũng không hết được cái giọng Pháp pha vào tiếng Anh, khiến nó trở thành lơ lớ khó nghẹ Lũ bạn đồng nghiệp của tôi, nói chuyện với tôi coi bộ chúng nó thấy vất vả quá. Cứ nhìn tôi đỏ mặt tía tai rặn ra từng chữ như người bị táo bón, chân tay tôi múa vung vít, chắc chúng nó cũng nản. Có thể còn thấy tôi có vẻ tội nghiệp. Nên đứa nào gặp tôi cũng chỉ buông ra vài câu xã giao rồi lỉnh.
Trước khi kể tiếp về thằng Bob này, tôi phải tiết lộ với quý vị độc giả nghề nghiệp tôi đã chứ. Chả là sang Mỹ lúc tôi đã ngoại ngũ tuần. Già quá rồi còn gì, phải không? Giá ngày xưa còn ở bên mình, ra đường người ta đã gọi tôi là cụ rồi đấy. Ông Diệm mới ngoài năm mươi khi trở thành thủ tướng, đã có bao nhiêu người gọi là cụ rồi đấy thôi. Nên suy đi tính lại, tôi không còn cách gì hơn là chui vào làm bõ trường. Người Mỹ họ gọi là custodian. Có anh bạn già đồng nghiệp người Việt của tôi cứ nhất định phát âm thành "cứt trâu điên". Nghe chẳng thanh tao chút nào. Nhưng anh ta cũng chịu không sao sửa được. Nghề custodian, tôi tạm dịch là bõ trường.
Trường học bên Mỹ này không phải như bên Việt nam mình. Bên mình, học sinh phải thay nhau quét lớp. Đứa nào tới phiên trực vệ sinh, đi học phải vác theo cái chổi lúa hay chổi chà. Học sinh Mỹ khỏi làm chuyện đó. Chúng nó là con nhà giàu mà. Người ta mướn custodian để làm vệ sinh lớp học, sau khi tan trường. Mà xin vào làm bõ trường cũng không phải dễ đâu nhạ Cũng vất vả trần ai lắm mới lọt vô được. Nghề chẳng vinh quang gì, nhưng đỡ cực hơn làm bồi phòng khách sạn.
Thân danh là quan cách hồi xưa, nay phải đi làm bõ trường. Thoạt tiên tôi cũng tủi thân lắm. Nhưng sau thấy nhiều đứa Mỹ trắng, có bằng Tú tài (high school) cũng phải làm như tôi, nên dần dần tôi không tủi thân nữa. Hơn nữa sống ở Mỹ, có việc làm là mừng chết mồ rồi. Mặc cảm gì. Không làm lấy gì ăn? Còn thuốc men nữa. Đâu phải như bên mình. Cảm, ra chợ mua mấy viên Cétamol, vài viên Ampi, hay Tyfo thảy vào miệng là xong đâu. Bịnh là phải đi bác sĩ. Đi bác sĩ phải có bảo hiểm. Không là chết chắc. Xã hội văn minh nó bó con người ta chặt có khác gì bó giò.
Trở lại với thằng Bob. Nó kiên nhẫn nghe tôi nói chuyện. Mặc dù Bob là đứa vui tính, dễ chịu. Nhưng nói chuyện với một anh già như tôi cần phải có lòng bao dung, và kiên nhẫn. Thỉnh thoảng nó còn sẵn sàng giảng giải cho tôi vài chữ tôi không hiểu. Vậy là tốt quá rồi chứ còn đòi hỏi gì hơn.
Thời gian đầu tôi làm trường trung học cấp ba, tức Senior high. Trường cấp ba thường lớn, có đến năm sáu trăm học sinh trở lên. Đông thế, nên cũng nhiều nhân viên. Trường tôi làm có đến gần cả ngàn học sinh. Bọn trẻ lớn đầu này nhiều đứa nghịch tinh lắm. Xả rác như ranh, xác kẹo cao su ăn xong chúng nó cứ vất bừa lên thảm. Thấy là phải cậy nhặt lên liền. Nếu không, ông đi qua, bà đi lại dẫm lên, miếng cao su dính bết xuống thảm, coi như vất vả. Học sinh chúng nó bầy bừa, nhưng ngược lại cũng ít có đứa nào than phiền.
Thày cô thì mặc. Họ chẳng muốn đụng chạm đến ai. Thày cô cũng không phải như bên mình, thứ bậc trên cha mẹ (Quân, sư, phụ). Tôi nhớ có đọc được ở đâu đó một câu tương tự như khẩu hiệu, người ta nhắc nhở phải kính trọng, hay tôn trọng gì đó con nít (Respect our children). Tôi cố gắng tìm xem có chỗ nào người ta dán câu "Respect our teachers" (Kính thày cô) không. Nhưng chưa thấy. Đông Tây không gặp nhau thật.
Làm trường cấp ba hai năm, tôi chuyển sang làm trường tiểu học. Ở đây tôi làm chung với Bob. Trường nhỏ, chỉ có ba nhân viên làm vệ sinh. Ngoài Bob và tôi, còn một con nhỏ Mỹ trắng. Nó mập như cái thùng tô nộ Bob dặn tôi, chớ bao giờ loạng quạng với nó, cũng đừng gây gỗ với nó làm gì. Giữa đêm khuya thanh vắng nó đổ vạ cho mình sờ soạng bóp nắn nó, là vỡ mặt. Tôi nói với Bob: "Yên chí! Nó đáng tuổi con gái tao, tao coi nó như con tao". Bob bảo, con hay cháu, hay chắt gì không cần biết. Khi nó kiện là nó kiện. Mà nó đã kiện là mình vỡ mặt.
Người ta sẽ bảo, không có lửa sao có khói. "Bỏ mạng sa trường nghe em." (Thực ra câu này tôi chỉ hiểu lõm bõm ý thằng Bob nó nói. Rồi diễn nôm ra như thế thôi. Chứ thực ra nó nói thì nhiều. Nhưng tôi có hiểu được bao nhiêu. Đôi khi người ta có thể "cảm" được ý nghĩa của câu nói, mà không cần hiểu đích xác từng lời từng chữ. Trường hợp tôi với thằng Bob là vậy.
Thấm thoát tôi và Bob đã cùng làm với nhau năm năm trời ở cái trường tiểu học này.
Bà hiệu trưởng là một phụ nữ mặt mày phúc hậu. Bà ta có bằng Tiến sĩ. Bên mình kiếm được cái bằng Tiến sĩ cũng ói cơm. Nếu đi dạy phải dạy đại học. Lăn vào chính trường cũng phải làm cỡ Cục nọ, Cục kia trở lên. Mả ông bà táng gần hàm rồng có thể làm tới bộ trưởng, phó thủ tướng không chừng. Riêng Thủ tướng thì khó hơn. Chức vụ này thường do những cha ít học nắm giữ. Xưa cũng như nay. Cho nên cái đất nước mình nó cứ khốn khổ hoài là vậy. Bên này Tiến sĩ nhiều như lá trên rừng. Trong học khu tôi làm, tôi biết có ít nhất một bà Tiến sĩ dạy lớp năm trường tiểu học. Ngoài cửa lớp đề tấm bảng tên bà giáo có kèm theo chữ Dr. đằng trước đàng hoàng. Tôi nghe có người bảo, bên Mỹ này, trong nghề dạy học, lớp càng nhỏ càng cần có bằng tọ Vì đối với đám nhóc, dạy chúng như uốn tre thủa còn măng, còn khó hơn dạy người lớn. Vả lại, Tiến sĩ cũng dăm bảy hạng.
Bây giờ trở lại chuyện thằng Bob, bạn tôi. Bob là thằng dễ thương. Nó tử tế, hay giúp đỡ, và vui tính. Nó rất khoái nhạc đồng quệ Nó có cả một bộ sưu tập hàng mấy trăm băng nhạc của thập niên 60, 70. Những bản nhạc thật hay. Buổi tối khi chỉ còn mấy đứa làm với nhau. Ba đứa ba khu vực ở ba góc trường. Bob vừa làm vừa mở nhạc Country ầm ĩ ngoài hành lang. Làm đến đâu nó lôi cái cassette tới đó. Nó bảo mở lớn thế cho cả hai đứa chúng mày, (tức tôi và con Paula) cùng nghẹ Tao không muốn ích kỷ nghe một mình. Tuy nhiên, nó cũng cẩn thận hỏi: "Tao không quấy rầy chúng mày chứ?"
Tôi bảo: "Không, tao cũng như mày, tụi mình già rồi. Nghe nhạc country là nhất. Chỉ sợ con Paula nó không thích. Nó còn trẻ."
Bob bảo: "Mày nói đúng. Tụi nhóc bây giờ chúng nó chỉ thích nhạc gào, nhạc thét. Nghe chẳng có tý nghệ thuật nào. Nhạc mà không có "rít- thầm" (rhythm) nghe như lấy cây gõ vào thùng thiếc. Nhiều đứa ca sĩ hát như la nhà cháy. Chán bỏ mẹ. Tụi đen lại còn sáng chế ra ba cái thứ nhạc "Rap" nghe như cãi lộn, chẳng ra làm sao cả."
Tôi định nói với Bob là Việt nam tao cũng có nhạc Rap. Nhưng tôi không biết giải nghĩa sao cho nó hiểu về cái thể nhạc "ca bài chòi" của mình. Nhìn điệu bộ mấy chàng ca sĩ nhạc "Rap", thân hình lắc lư, hai tay múa may, xỉa xói về phía trước, tôi cứ tưởng tượng ra hình ảnh mấy bà Bắc kỳ xứ tôi trong vũ điệu "chửi mất gà". Thấy khó mà diễn tả cho nó hiểu. Nên tôi lại thôi. Nãy giờ tôi phải diễn tả dài dòng văn tự về thằng Bob, về cái bối cảnh nơi tôi và nó làm việc. Tôi còn phải nói thêm về nó thêm chút đỉnh nữa, để quý vị thấy hết được cái sự người ta ngạc nhiên ra sao. Khi câu chuyện về thằng này nổ ra như một trái bom khủng bố.
Xin quý vị cứ bình tĩnh đọc tiếp. Thế nào rồi cũng có lúc câu chuyện tôi kể về thằng này phải dẫn đến cái cốt lõi của nó. Tôi xin kể tiếp. Như tôi diễn tả từ đầu, thằng Bob là đứa có nhiều đức tính. Nói về nhân dáng, nó không đẹp trai lắm. Vì già rồi. Lão già nào trông cũng hom hem, chán mớ đời. May ra chỉ hơn được mấy bà già. Đàn bà vốn thuộc phái đẹp, nên khi không còn cách gì làm đẹp nổi nữa, nhiều bà trông xuống cấp thê thảm lắm. Thằng Bob bây giờ không đẹp, nhưng hồi còn thanh niên chắc nó trông cũng được. Vậy mà nó không cưới vợ. Có lần tôi hỏi nó:
"Vợ con mày thế nào?"
Nó bảo: "Tao không có vợ."
Tôi hỏi tiếp: "Bỏ nhau hả?" Tôi hỏi thế, vì cho rằng Mỹ chẳng có mấy người trong đời chỉ lấy một vợ một chồng. Con cái họ hầu hết phải ở với cha kế mẹ kế.
Nó bảo:
" Không. Tao chưa bao giờ lập gia đình cả."
Tôi đùa: " Vậy là mày đâu có biết đàn bà là cái gì, phải không?"
Nó bảo: "Còn lâu. Muốn, chỉ đết (date) một cái là biết. Chứ gì."
"Không. Ý tao nói biết là biết chuyện khác kìa. Chẳng hạn đàn bà họ dữ hay hiền. Cái cách họ âu yếm chiều chuộng, và ngay cả chuyện họ hành hạ đàn ông ra sao kìa."
"Như vậy thì chưa. But, I don't care"
Thằng Bob không vợ con. Nó có mỗi ông anh duy nhất ở tuốt tận tiểu bang Alabama. Vài ba năm nó mới xuống cái tiểu bang phía Nam ấy thăm gia đình anh nó một lần. Nhân thể tham dự hội Golf mùa Thu vào tháng 11. Bob nói với tôi, hồi còn ít tuổi hàng năm, năm nào nó cũng về thăm anh chị nó một lần. Bây giờ già, nó chán cái gia đình anh nó rồi. Bà chị dâu nó càng già càng khó chịu. Ông anh nó thì hồi đi lính sang VN chiế'n đấu, không biế't có giết oan ai ở Mỹ Lai, hay Quảng Ngãi không, bây giờ già rồi cha ấy sống như tu sĩ. Bia không uống, rượu không uống. Coca Cola cũng không sờ tới. Mở miệng ra là kêu Thượng đế (God), rồi sau đó giảng "mo-ran", nghe phát nản. Lũ con ông ta, chúng nó càng lớn càng nhìn ông chú như người dưng. Nên nó chán, chẳng muốn về thăm nữa.
Những lời thằng Bob nói tôi thấy đúng. Mười năm tha phương cầu thực tôi biết được vài điều về người bản xứ. Chẳng hạn, còn trẻ, bọn thanh niên rất hung hăng, và hách dịch. Làm việc chung với chúng nó nhiều khi uất lên vì bị chúng nó bắt nạt. Có tí chức vụ gì hơn mình là nó luôn luôn tìm cơ hội để xài xể mình, chẳng thèm nể nang gì tuổi tác của mình. Mình bằng tuổi bố chúng nó, nhưng nó vẫn coi mình chẳng có ký lô nào. Có dịp đểå khẳng định cái tư cách làm sếp của chúng nó, là nó cứ việc la mình thoải mái. Con gái thì ngược lại, đa số đám còn trẻ tụi nó rất dễ thương, mềm mỏng, nhỏ nhẹ, lịch sự. Biết kính trọng người lớn tuổi.
Về già, lại trái ngược hẳn. Những ông già đa phần sống thầm lặng, dễ chịu, xuề xòa. Họ có vẻ khiêm tốn, nhẫn nhịn, chịu đựng. Có lẽ mấy chục năm được đời dạy dỗ, nên họ đã hiểu ra mọi thứ. Ngược lại, đàn bà càng già càng khó chịu. Mấy bà giáo già là những chuyên viên khiếu nại đủ chuyện. Âu đó cũng là cái lẽ thường tình. Còn trẻ còn sợ mất hạnh phúc nên phải giả làm nai tợ Già rồi, mọi thứ trên người mất hết trơn rồi, có quái gì để mất nữa, nên những con nai tơ biến thành cọp cái cả.
Tụi này bắt đầu làm việc sau khi tan trường, phần lớn học sinh về nhà cả rồi. Nhưng vẫn còn một số còn ở lại trường, vì cha mẹ chúng đi làm đến năm sáu giờ chiều mới về. Bob thường hay giỡn với tụi con nít. Trong lúc Bob đẩy cái xe rác dọc hành lang, bọn nhóc cứ sấn vào giỡn với nó. Chúng nhảy lên bá cổ Bob, đu trên vai, trên cánh tay nó. Đương nhiên Bob cũng giỡn lại. Hắn cắp bọn nhỏ ngang hông, quơ qua quơ lại cho chúng sợ. Thọc lét cho lũ nhóc cuời hinh hích lên. Đúng là cái cảnh ông ngoại chơi giỡn với cháu. Cái hình ảnh đó nếu xảy ra bên mình, thì đúng là một cảnh bình thường. Mặc dù, các ông già bên mình thường lúc nào cũng giữ vẻ mặt nghiêm nghị. Một ông lão chơi với con nít kiểu đó thường được giới phụ huynh nhìn với con mắt thiện cảm. Đó là một ông lão có thể hơi mát mát, nhưng hiền. Một thứ "Lão ngoan đồng". Và chẳng ai lo ngại một cái gì bất thường sẽ xảy ra.
Nhưng ở Mỹ lại khác. Tôi đã nghe người ta kể về một ông lão người Việt thấy đứa nhỏ con Mỹ dễ thương quá, cụ bèn ôm nựng mà bị kiện ra tòa. Cụ bảo cụ đâu có ý gì xấu. Cụ coi nó như lũ cháu nội ngoại ở nhà. Cụ thương cụ nựng thôi. Có gì đâu mà lỗi với phải. Cụ nói thế. Nhưng ông tòa không chịu. Và cụ bị phạt. Chẳng biết câu chuyện có hay không. Nhưng cứ đọc báo chí thì thấy câu chuyện cũng có "cơ sở", chứ không đế'n nỗi hoang đường.
Cho nên nhìn thằng Bob chơi với con nít kiểu đó tôi lo cho nó. Có lúc tôi muốn cảnh giác nó về điều này. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại tôi lại thôi. Nó là Mỹ thứ thiệt. Nguyên chất, không có pha phách gì. Nó phải hiểu đời Mỹ hơn tôi chứ. Thứ Mỹ giấy như tôi mà đi dạy nó để nó biết sống sao chọMỹ. Coi không được. Chắc nó sẽ cười rú lên khi nghe tôi khuyên nó điều đó. Trứng lại đòi khôn hơn rận. Nghe làm sao vộ Vả lại thứ tiếng Anh của tôi nó cũng mờ mờ ảo ảo. Nói ra chắc gì nó đã hiểu. Lại hiểu lầm vô ích.
Một hôm Bob đang làm việc, nó quỵ xuống ôm ngực. Tôi hốt hoảng vội gọi số 911, xin cấp cứu. Già như nó và tôi. Đang làm mà gục xuống kiểu đó chắc lại tim mạch có vấn đề. Tôi đã thấy bữa ăn, nó ăn toàn thịt. Có nhiều lần tôi thấy nó ngồi đả một hơi hết hai miếng đùi gà bự tẩm bột chiên vàng với chút xíu bánh mì. Chẳng có rau rác gì hết. Mạch máu của nó bị nghẹt mỡ là cái chắc rồi. Tôi biết khá chắc về điều này. Vì mấy đứa khác còn trẻ hơn nó nhiều, có đứa mới ngoài bốn mươi đã mỗi ngày phải uống một viên thuốc hạ mỡ. Nó và tôi vừa qua tuổi sáu chục. Chuyện nó bị mạch máu đóng mỡ là chuyện thường.
Quả nhiên Bob vào bệnh viện. Và người ta đút một đoạn ống vào đâu đó trong tim nó để máu có đường mà chảy. Bob mổ. Nhà trường gửi thiệp chúc nó mau lành. Bà hiệu trưởng còn đích thân vào bệnh viện thăm nó. Phụ huynh học sinh có người gửi hoa, thiệp và quà vào cho nó. Rõ ràng là thằng này sống "đắc nhân tâm" đấy chứ. Khỏi bệnh, Bob đi làm lại. Ai cũng mừng cho nó. Riêng tôi là mừng nhất. Dù sao tôi cũng thấy thân nó nhất. Không có nó, tôi chẳng biết nói chuyện với ai. Thằng nhân viên tạm thế nó còn trẻ. Nhưng mặt khó đăm đăm. Miệng nó luôn luôn mím lại, cạy cũng chẳng ra.
Mọi chuyện trở lại như cũ. Bob vẫn vui tính. Nó vẫn đùa nghịch với bọn con nít. Tôi không còn để ý đến chuyện nó đùa với trẻ con nữa. Tôi nghĩ, nó cần vui vẻ như vậy để mau hồi phục. Và nếu mọi chuyện cứ thế thì chắc chẳng bao giờ có câu chuyện này. Đúng là cuộc đời. Chẳng ai học được chữ ngờ. Cho nên luôn luôn lúc nào cũng có thể xảy ra những chuyện động trời, mà sau đó người ta chỉ còn biết giơ hai cánh tay lên trời rồi cho nó rơi phịch xuống và la lên: "Trời đất cha mẹ ơi! Ai mà dè chuyện đó lại có thể xảy ra chớ. Thật hết biết. Lòng con người ta quả là sâu hơn biển cả. Không ai bẻ thước mà đo nổi."
Quý vị có thể ngờ được không? Vào một ngày thứ hai, một ngày thứ hai như bất cứ một ngày thứ hai nào khác. Nhưng thằng Bob già đã không đi làm. Tôi cứ tưởng nó lại bịnh hoạn gì đó. Nhưng đến tối thì mọi tin tức nóng hổi đã đến tai mọi người. Thằng Bob bị bắt. Nó bị hai xe cảnh sát đến nhà còng tay dẫn đị Vậy là thằng này phạm tội. Mà tội gì? Ai biết. Hàng chục nghi vấn được nêu lên. Mọi người nghe tin ngơ ngác nhìn nhau tự hỏi. Thằng Bob bị cảnh sát múm rồi. Điều đó là chắc chắn. Nhưng vì sao? Vì lý do gì? Chẳng ai biết. Người ta đoán già đoán non. Rồi người ta cảm thấy tội nghiệp cho nó. Chắc nó bị hàm oan về chuyện gì đó. Mặc dù người ta chẳng biết là chuyện gì. Nhưng người ta vẫn cứ nghĩ trước là nó oan đã. Thằng hiền quá mà.
Phải, ở đời này người ta bị oan ức thiếu gì.
Nhưng thằng Bob này thì sao? Chỉ một ngày sau câu hỏi đã được giải đáp.
Thằng Bob, cái thằng già vui tính hay chơi giỡn với trẻ con bị bắt vì phạm tội lạm dụng tình dục con nít. Trời đất thiên địa ơi! Tin được không? Tin thì tin được chớ. Đời nay, và ở cái xứ văn minh và tự do nhất thế giới này, một chuyện như thế đâu có gì là lạ nữa. Những ông linh mục ở Boston, ở Cali còn vướng hà rầm, thì một lão già như thằng Bob có phạm vào cái tội như thế thì có gì là lạ.
Nói thì nói thế. Nhưng câu chuyện thằng Bob già can tội sờ mó đám con nít mà nó vẫn chơi giỡn hàng ngày vẫn là một cú "sốc" ghê gớm đối với mọi người. Người ta thi nhau phát biểu sự ngạc nhiên. Người ta bảo nó là một lão già tốt. Một lão già vui vẻ. Hầu hết người ta có cảm tình với lão. Một con người thân thiện, dễ mến. Vậy mà, vậy mà.
Không tin nhưng vẫn phải tin. Vì nhân viên điều tra hỏi nó, nó đã khai huỵch toẹt hết. Nó nhận hết mọi chuyện. Nó còn khai thêm ra cả chục vụ trước đây nó đã làm. Nó còn bảo, nhìn bọn trẻ con nó thấy "nổi hứng" lên. Nó không chối gì hết. Cứ theo những bài báo thuật lại thì thằng Bob khai tỉnh bơ, với một thái độ cứ cho là thành khẩn đị Nhưng rất thoải mái. Như thể nó khoe khoang thành tích. Nó cũng chẳng có vẻ gì là hối hận. Nó khai như một người khai bệnh của mình với bác sĩ. Cả cái thành phố hẻo lánh vốn trầm lặng xưa nay, người ta ồn lên. Cả học khu đều giật mình. Người ta có cảm tưởng bị thằng Bob già lấy cây đập vào gáy. Họp hành liên miên, phân tích, mổ xẻ, và đề ra các biện pháp. Quan hệ giữa các giới tự dưng đứt rời rạ Cha mẹ học sinh nghĩ đến chuyện ôm con cái mình chặt hơn. Đám bõ trường không còn tươi cười nữa. Vì một lão già có vẻ mặt tươi cười đã phạm cái tội tày trời đó, thì tốt hơn hết là đừng tươi cười nữa, người ta nhìn sẽ bớt thấy khả nghi hơn.
Đám custodian phải làm mặt nghiêm nghị, để trước hết xua bọn trẻ con ra xa đã. Không cho chúng nó đến gần, để tránh rủi ro, bị hiểu lầm. Không đùa giỡn gì nữa. Phụ huynh học sinh cũng vậy. Họ cảnh giác đề phòng. Trong cái đám người dọn dẹp, từ trước đến nay vẫn được xem là vô hại, nay đang trà trộn vào những kẻ đáng ngờ. Trong cái đám già lão kia, biết ai là thiên thần, ai là ác quỷ. Cái lão già mặt mày cau có kia có thể là thiên thần. Còn thằng cha mặt mày tươi rói cười hiền như ma sơ kia, biết đâu chẳng là ác quỷ.
Chịu, không ai biết được. Cũng giống như sau vụ 11 tháng 9, nhiều người bỗng mắc căn bệnh nhìn ông Ả Rập có râu nào cũng thấy giống lão Bin Laden. Vậy tốt hơn hết là cứ phải đề phòng. Phải đào hào, cắm chông chung quanh mình để tự phòng thủ thôi. Người ta trồng hoa xen giữa những bãi chông để nguỵ trang và thả sen trên những hào nước. Con người càng ngày càng lịch sự, một nụ cười luôn luôn được gắn sẵn trên môi. Nhưng bên trong, càng ngày người ta càng co rút lại sau tuyến phòng thủ. Người ta đào hào đắp lũy trong tâm hồn mình. Giữa những cái hào nháng của thế giới vật chất người ta đang tạo dựng nên những tầng địa ngục. Cuộc sống bị phân cách ra làm hai. Phần vật chất đẹp như Thiên đàng. Nhưng bên trong tâm hồn con người ta, lửa địa ngục đang rừng rực cháy, mỗi ngày mỗi to hơn.
Trong đám phụ huynh học sinh đã gửi hoa cho thằng Bob lúc nó nằm bịnh có người còn phát biểu như thể họ tiếc những bông hoa đã gửi đi. Không ai hiểu chắc lý do nào đã khiến thằng Bob làm thế. Riêng tôi, kể từ sau khi thằng Bob bị bắt, tôi không còn gặp nó nữa, dĩ nhiên. Không còn thằng bạn nào đủ kiên nhẫn ngồi nghe tôi nói tiếng Anh bồi. Thằng thay thế Bob còn trẻ. Mà bọn trẻ này tôi rất sợ. Nếu chúng nó không phải sếp để đì được mình, thì chúng nó cũng bắt nạt mình cách khác.
Cái bọn hung hăng ấy chúng chỉ muốn đá cổ mình ra. Thời buổi công ăn việc làm khó kiếm. Cái công việc mạt rệp này bây giờ cũng trở thành béo bở. Khi trước người ta cần những thằng không biết nói nhưng chịu khó làm như trâu kiểu tôi để làm những công việc vớ vẩn này. Nhưng bây giờ có đứa bảo: "Cái đám hạ tiện đó chúng nó sang đây cướp hết việc của mình."
Nhưng thôi, kệ chúng nó. Bá nhân bá tánh. Lẻ tẻ vẫn còn những kẻ nặng đầu óc kỳ thị. Nhưng ông nhà nước không kỳ thị, ổng bảo vệ mình là được. Chúng nó nghĩ gì về mình, cứ nghĩ. Nhưng đừng nói ra, đừng tỏ ra thành hành động là được. Sự bình đẳng thực sự sẽ đến sau vài thế hệ nữa.
Riêng trường hợp thằng Bob già. Bây giờ thì nó xứng đáng bị gọi là thằng già Bob. Tôi suy nghĩ mãi về trường hợp của nó. Tại sao? Tại sao?
Thằng Bob đã làm công việc này bảy tám năm trời, không điều tiếng gì. Tại sao sau cơn bệnh tim nó lại đổ đốn ra như thế?
Khi bị bắt, bị điều tra, nó chẳng chống chế biện bạch gì hết. Nó nhận tội dễ dàng, thoải mái. Nó còn khai huỵch toẹt ra hàng chục trường hợp khác. Một thái độ cực kỳ thanh thản, tự giác và khó hiểu. Thằng này muốn gì? Chắc những người điều tra chẳng ai thắc mắc hỏi nó về những điều đó. Nó nhận tội là đủ. Người ta chỉ cần có đủ bằng chứng để tống nó vào tù. "Cách ly" nó với xã hội. Vì nó đã trở thành một thành phần nguy hiểm. Thế thôi.
Nhưng lời phỏng đoán của tôi lại khác. Tôi cho rằng chính những suy nghĩ của Bob trong những ngày nó nằm trên giường bệnh đã dẫn đến cái hành động của nó. Nó là một lão già độc thân. Nếu một mai nó già hơn nữa, và bệnh hoạn, ai chăm sóc nó. Nó không có vợ con. Trông cậy gì ở anh chị nó, và lũ cháu. Người già ở đây là những kẻ cô đơn. Nó là kẻ cô đơn nhất trong đám những kẻ cô đơn. Cho nên nó chợt phát hiện ra một chân lý; nó thấy nhà tù chính là một nơi chốn yên ổn, tốt đẹp nhất. Ở đó, nó được nuôi ăn, được chăm sóc thuốc men. Có thể khỏi cần làm gì cả. Hoặc có làm cũng làm vớ vẩn. Nhà tù ở đây là nơi chốn lý tưởng cho hắn dưỡng già.
Hắn từng đọc báo, xem phim phóng sự, nên biết ở tù thời nay như thế nào. Tù nhân chỉ mất có mỗi một thứ; đó là tự dọ Cái món này, từ khi sinh ra nó đã có sẵn. Sáu mươi năm cuộc đời hắn xài nhão ra rồi. Hắn đâu có thèm khát gì cái món chẳng còn gì là quý hiếm đối với hắn nữa. Bây giờ hắn chỉ muốn được thoải mái, khỏi phải lo ăn, lo mặc, lo thuốc men bệnh hoạn. Lo để dành tiền mua đất chôn, hay trả tiền cho nhà thiêu xác khi hắn chết. Thật khoẻ, khi thoát khỏi những mối bận tâm đó.
Hắn đã già, hắn lại bị bệnh tim, sống nay chết mai. Hắn còn ham gì cái món tự do ấy nữa. Chỉ có tôi, gần hết cuộc đời tôi thèm khát tự dọ Bây giờ tôi mới cần, mới quý tự do ghê gớm đến như thế. Chứ còn nó, thằng Bob già mất nết, biết đâu nó chẳng chợt ngộ ra cái chân lý: "Cuộc sống vốn vô thường". Hắn ta cần buông bỏ hết. Vào tù, thân xác bị bó buộc thật đấy. Nhưng bù lại, hắn cởi bỏ được những ràng buộc khác. Khỏi lo "biu" điện nước, tiền nhà, tiền bảo hiểm. Khỏi lo "lê-óp". Mọi thứ. Tất cả đã có nhà nước lọ Một năm nhà nước bỏ ra đến sáu chục ngàn đô để chi phí cho một người tù. Hơn lương của một kỹ sư mới ra trường. Tại sao hắn lại không chọn làm người thụ hưởng cái khoản đó, thay vì phải móc túi ra đóng thuế cho đứa khác hưởng.
A, cái thằng vậy mà khôn. Nếu quả thật nó suy nghĩ như vậy thì thằng này đúng là một lão cáo già. Nhưng mà, tôi cũng chỉ đoán già đoán non vậy thôi. Ai biết cái động cơ thật sự đàng sau hành vi của Bob là gì. Nó sẽ ra tòa, sẽ đi tù. Và khi nó ra tù, nếu nó còn sống để có ngày ấy. Đã chắc gì khi ấy tôi và nó còn có dịp gặp lại nhau. Mà có gặp, đã chắc gì nó nói khi nghe tôi hỏi. Thay vào đó biết đâu trên khuôn mặt nó chỉ là cái vẻ cười cười, như kiểu nụ cười đầy bí ẩn của nàng Mona Lisa.
oOo